Wykluczenie wykonawcy to procedura uniemożliwiająca ubieganie się o udzielenie zamówienia publicznego podmiotowi, wobec którego zachodzą określone prawem okoliczności. Podstawy wykluczenia reguluje ustawa z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (Pzp), dzieląc je na obligatoryjne i fakultatywne.
Wykluczenie wykonawcy ma na celu zapewnienie, aby zamówienia publiczne były udzielane wyłącznie podmiotom wiarygodnym, dającym rękojmię należytego wykonania umowy oraz przestrzegającym przepisów prawa. Przesłanki wykluczenia dzielą się na dwie kategorie: obligatoryjne (obowiązkowe) oraz fakultatywne (nieobowiązkowe).
Obligatoryjne podstawy wykluczenia, określone w art. 108 Pzp, zobowiązują zamawiającego do wykluczenia wykonawcy w enumeratywnie wymienionych przypadkach, takich jak m.in. prawomocne skazanie za określone przestępstwa, zaległości podatkowe lub składkowe stwierdzone ostateczną decyzją lub prawomocnym wyrokiem, czy orzeczony zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne.
Fakultatywne podstawy wykluczenia, wskazane w art. 109 Pzp, dają zamawiającemu możliwość (ale nie obowiązek) wykluczenia wykonawcy, o ile przewidział taką ewentualność w dokumentach zamówienia lub w ogłoszeniu. Katalog ten obejmuje m.in. naruszenie obowiązków w zakresie płatności podatków, upadłość, poważne naruszenie obowiązków zawodowych, czy nienależyte wykonanie wcześniejszej umowy w sprawie zamówienia publicznego.
Wykonawca podlegający wykluczeniu może skorzystać z procedury samooczyszczenia (ang. *self-cleaning*), uregulowanej w art. 110 Pzp. Umożliwia ona udowodnienie, że pomimo zaistnienia podstaw wykluczenia, podjął środki gwarantujące jego rzetelność i wiarygodność, co może zapobiec wykluczeniu z postępowania.